Kayaç Nedir? Kayaç Nasıl Oluşur, Çeşitleri Nelerdir

Kayaçlar Nasıl Oluşmuştur?

Kayaç Nedir

Kayaç Nedir

Kayaç Nedir: Kayaçlar, birden fazla mineralin doğal koşullarla bir araya gelmesiyle veya tek bir mineralle oluşan kütlelerdir. Mermer ve kuvarsit gibi kayaçlar tek bir mineralden meydana gelmekle birlikte, kayaçların çoğunluğu birden fazla mineralden oluşur.

Kayaçların asıl kökeni magmadır. Magmanın soğuması sonucunda Püskürük Kayaçlar meydana gelir. Kayaçların aşınması ve üst üste birikerek tortulanması sonucu tortul kayaçlar, volkanik ve tortul kayaçların yüksek sıcaklık ve basıncın etkisiyle mineral yapılarının değişmesi sonucunda’da başkalaşım kayaçları oluşur.

Şimdi bu kayaç türlerini yakından inceleyelim.

A) Püskürük (Magmatik) Kayaçlar:

Mantonun üst kısımlarında yer alan magmanın, yer kabuğunun iç kısımlarına sokularak ya da yer yüzüne çıkarak soğuyup katılaşması sonucu meydana gelen kayaçlardır.

Yer kabuğuna doğru sokulan magmanın yeryüzüne ulaşmadan yer kabuğunun iç kısımlarında katılaşmasıyla iç püskürük kayaçlar oluşur. Başlıca iç püskürük kayaçlar; granit, gabro, siyenit ve diyorittir. Magma, yerin derinliklerinde yavaş  yavaş soğuduğu için iç püskürük kayaçlar genellikle iri kristalidir. İç püskürük kayaçlar, Üzerlerinde bulunan tabakaların zamanla aşınması sonucu yeryüzüne çıkar.

Magmanın, volkanik etkinliklerle yeryüzüne çıkarak soğuması sonucunda ise dış püskürük kayaçlar oluşur. Bazalt, andezit obsidyen (volkan camı) ve tüf en önemli dış püskürük kayaçlardır. Yeryüzüne ulaşan magma hızlı bir şekilde soğur. Bu nedenle dış püskürük kayaçlar ince kristalli hatta bazıları (obsidyen gibi) camsı yapıdadır.

B) Tortul (Sedimenter) Kayaçlar:

Kayaçların dış kuvvetlerin etkisiyle çakıl, kum ve kil boyutuna kadar ufalanması ya da su içerisinde çözünme siyle oluşan materyallerin deniz, göl, vadi veya ova tabanlarında üst üste birikip sıkışması ve katılaşması sonucu meydana gelen kayaçlar’dır.

Üst üstte birikme nedeniyle daha çok tabakalar halinde bulunan tortul kayaçların içerisinde, oluşturdukları döneme ait canlıların katılaşmış kalıntılarına yani fosillere sıklıkla rastlanır.

Kayaçların fiziksel ufalanması sonucu ortaya çıkan kum, çakıl veya kil boyutundaki materyalin doğal olaylar sonucu çimentolaşıp taşlaşması sonucu fiziksel tortul kayaçlar oluşur. başlıca örnekleri kil taşı ve çakıl taşıdır.

Bazı mineraller su ile çözünür. Çözünen bu minerallerin belli alanlarda çökelmesi ve taşlaşması sonucu kimyasal tortul kayaçlar meydana gelir. özellikle karstik bölgelerde görülen bu tip kayaçlara kaya tuzu kireç taşı (kalker) ve jips (alçı taşı) örnek olarak gösterebilir.

C) Başkalaşım (Metamorfik) Kayaçlar:

Yerin derinliklerinde bulunan kayaçların, yüksek sıcaklık ve basıncın etkisiyle başkalaşıma (metamorfizma) uğraması sonucu, kimyasal ve yapısal özelliklerinin değişmesiyle oluşan kayaçlar’dır. Örneğin kalkerin başkalaşımıyla mermer, granitin başkalaşımıyla gnays, kil taşının başkalaşımıyla şist adı verilen kayaçlar meydana gelir.

Share Button