Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel) Nedir?

Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel) Nedir?

Ad Aktarması:  Aralarında benzerlik ilgisi olmaksızın, bir sözün başka bir söz yerine kullanılmasıdır.

Tanzimat döneini bir de Tanpınar’dan okuyun.

Bu cümlede “Tanpınar” sözcüğü Hamdi Tanpı-nar’ın bir yapıtı” yerine kullanılmıştır. “Haftada iki gün kuru yiyorduk.” cümlesinde “kuru” sözcüğü “kuru fasulye yemeği” yerine kullanılmıştır. Ad aktarması değişik biçimlerde karşımıza çıkar:

  • Bir nesnenin parçası söylenerek bütünü anlatılmak istenir:

lokma karın doyurnaz, şefkat artınr. Bu ata sözün’de geçen “lokma” sözcüğü “yemek, yiyecek” yerine kullanılmıştır
– Bir yerin, nesnenin bütünü söylenerek parçası kastedilebilir. “Yolcu gemisi Kuşadası’na yanaştı.”
Bu cümlede “Kuşadası” sözcüğü

  • “Kuşadası limanı” yerine kullanılmıştır.

– Nesne söylenir, içindeki anlatılır.

Sobayı yak. Tabağını bitir.

Ad aktarmasında “parça-bütün, neden-sonuç, tekil-çoğul, eser-yazar” ilgisi gibi ilgiler olabilir.
Aşağıdaki örneklerde ad aktarması vardır:

Derginin bu sayısında da büyük büyük şairlere yer verilmiş.

Stat İzmir’deki maçın bitmesini bekliyordu.

Ankara. Kıbrıs konusunu çözüme kavuşturmak istiyor.

Cebindeki bütün parasını taksiye vermiş.

İnsan ekmeğini kazanmayı bilmeli.

Örnek Soru:

Marmara’da her yelken,

Uçar gibi neşeli

Yukarıda’ki dizilerde olduğu gibi, kimi sözler benzetme amacı gütmeden kendi anlamları dışında kullanılır?

(A) Dalgalan sen de şafaklar gibi ey nazlı hilal

B) Ben ezelden beridir hür yaşadım hür yaşarım.

C) Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda

D) Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı

E) Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda

Çözüm:

Soruda önce örnek verilmiş sonra ad aktarması (Mecaz-ı Mürsel) tanımlanmış. “Yelkenli tekne” yerine “yelken” sözcüğü kullanılarak “ad aktarması” yapılmıştır.

A seçeneğinde geçen “Hilal” sözcüğü “Parça-Bütün” ilgisiyle Türk bayrağı yerine kullanılmış; “Hilal” bayrağın bir bölümüdür. “Hilal” sözcüğünün bu kullanımında ad aktarması vardır.

Share Button